صندوق ETF زیکش متعلق به شرکت گریاسکیل (Grayscale) با نماد ZCSH روز سهشنبه (25 آگوست) معاملات خود را در بورس NYSE Arca آغاز کرد و به سرمایهگذاران این امکان را داد تا از طریق یک حساب کارگزاری سنتی، در معرض معاملات اسپات ZEC قرار بگیرند.
این عرضه پس از یک رالی صعودی شدید برای زیکش اتفاق افتاد و قیمت ZEC اخیراً سطح 880 دلار را لمس کرد و سود باز (Open Interest) معاملات فیوچرز آن به سمت 1.8 میلیارد دلار افزایش یافت. این ETF در شرایطی راهاندازی میشود که علاقه نهادهای سرمایهگذاری به داراییهای متمرکز بر حریم خصوصی رو به افزایش است؛ در عین حال، زیکش نیز در حال مدیریت ارتقاهای امنیتی اخیر و بحث بر سر مکانیزم عرضه توکنهای آینده است.
به گفته گریاسکیل، ZCSH اولین ETF است که دسترسی اسپات به زیکش (ZEC) را فراهم میکند و اجازه میدهد این دارایی متمرکز بر حریم خصوصی، از طریق یک حساب کارگزاری عادی معامله شود؛ چرا که تا پیش از این هیچ محصول قانونگذاریشدهای از آن استفاده نکرده بود.
با توجه به استفاده نهادها از ETFهای اسپات برای انباشت داراییهایی چون بیت کوین و اتر در سال 2026، بازار کریپتو اکنون مسیر احتمالی این روند را درک کرده است. ارزهای حریم خصوصی باید با سیستم نظارتی متفاوتی نسبت به ارزهای اصلی دستوپنجه نرم کنند؛ بنابراین، معرفی صندوقی مبتنی بر زیکش درهای جدیدی را به روی بازار باز میکند.
پیش از راهاندازی این صندوق، قیمت ZEC تا 880 دلار بالا رفت که بالاترین سطح آن در هشت سال گذشته به شمار میرفت. بر اساس دادههای کوینمارکتکپ، این تا صبح روز چهارشنبه با قیمت 784 دلار معامله میشد.
در طول این رالی صعودی، استفاده از اهرمهای معاملاتی بهشدت بالا رفت. بر اساس آمار Loris Tools، سود باز (Open Interest) معاملات فیوچرز دائمی ZEC از 962.5 میلیون دلار در 19 آگوست به نزدیک 1.8 میلیارد دلار در روز دوشنبه افزایش یافت و حجم کلی معاملات روزانه فیوچرز نیز به 5.3 میلیارد دلار رسید.
فاندینگ ریت (Funding Rates) در صرافیهای اصلی نیز قابل توجه بود؛ برای مثال نرخ 0.0100% در هر دو صرافی بایننس و OKX و 0.0180% در صرافی بایبیت (Bybit) ثبت شد. میانگین کلی این نرخ معادل 0.0106% بود. این اعداد نشان میدهد که معاملهگران دارای اهرم، برای باز نگه داشتن پوزیشنهای خرید خود حاضر به پرداخت هزینههای بیشتری بودهاند.
طبق اطلاعات کوینمارکتکپ در صبح چهارشنبه، ZEC دارای ارزش بازاری بالغ بر 13.2 میلیارد دلار بود که آن را به یازدهمین بزرگ بازار تبدیل میکرد. با وجود این افزایش ارزش، قیمت آن همچنان با رکورد تاریخی 5,941.80 دلاری کوینمارکتکپ در اکتبر 2016 فاصله بسیار زیادی داشت. علاوه بر این، این رشد همزمان با ریکاوری کلی بازار ارزهای دیجیتال رخ داد، در حالی که بیت کوین در محدوده 78,500 دلار معامله میشد.
این میزان از علاقه، در نظرسنجیهای نهادی و دادههای بازار نیز مشهود است. نظرسنجی ماه آگوست مدیران صندوقهای سرمایهگذاری توسط CoinShares (با 30 شرکتکننده که رویهمرفته حدود 1.16 تریلیون دلار سرمایه را مدیریت میکنند) نشان داد که تخصیص داراییهای دیجیتال در سبد سرمایهگذاری آنها به 1.2% افزایش یافته است؛ این نخستین رشد از زمان آغاز موج فروش در اکتبر 2025 محسوب میشود.
دستهبندی «سایر ارزها» در این نظرسنجی، بالاترین میزان افزایش را نسبت به هر بخش دیگری تجربه کرده است. در میان تمام ارزهای دیجیتال، پاسخدهندگان به طور خاص به زیکش در کنار پروژههای HYPE و SUI اشاره کردند.
خزانهداری شرکتها نیز در حال افزایش میزان قرارگیری در معرض ZEC هستند. شرکت سایفرپانک تکنولوژیز (Cypherpunk Technologies با نماد CYPH در بورس نزدک) اعلام کرد که تا 11 آگوست، مقدار 323,394.38 توکن ZEC را در اختیار دارد که معادل حدود 1.92% از عرضه در گردش این شبکه با میانگین قیمت خرید 341.83 دلار است. این شرکت در گزارش سهماهه دوم خود، 46 میلیون دلار سود محققنشده (Unrealized gain) ناشی از تغییر در ارزش داراییهای ZEC خود را ثبت کرد.
در سال 2016، زیکش با محدودیت عرضه 21 میلیون توکنی (مشابه محدودیت بیت کوین) وارد بازار شد و از الگوریتم استخراج گواه اثبات کار (PoW) بهره میبرد. گزینه استفاده از رمزنگاری اثبات دانش صفر (Zero-knowledge) کمک میکند تا هویت طرفین درگیر در یک تراکنش و همچنین مبلغ انتقالیافته کاملاً پنهان بماند.
با این حال، قابلیت کلیدهای مشاهده (Viewing keys) اجازه افشای کنترلشده و جزئیِ اطلاعات مربوط به تراکنشها را میدهد تا دادههای لازم برای اهداف حسابرسی فراهم شود، بدون اینکه اطلاعات اضافی در مورد تاریخچه حساب فاش گردد.
عرضه یک ابزار معاملاتی عمومی که در بورس داد و ستد میشود، این تعادل ظریف میان حریم خصوصی و الزامات افشای عمومی را بیشتر زیر ذرهبین قانونگذاران قرار داده است. استیو وانورنی (Steve Vanourny)، مدیر بخش شاخصها در گریاسکیل، راهاندازی این صندوق را به مفهوم گستردهتر حریم خصوصی مرتبط دانست و عنوان کرد:
از آنجایی که هوش مصنوعی در حال دگرگون کردن نحوه نظارت بر فعالیتهای مالی است، ما معتقدیم تقاضا برای داشتن یک حریم خصوصیِ مالی واقعی فقط و فقط رو به افزایش خواهد بود.
صندوق ZCSH به سرمایهگذاران اجازه میدهد تا بدون نیاز به نگهداری و حضانت مستقیم ZEC، در معرض قیمت آن قرار گیرند. البته در امیدنامه (Prospectus) این صندوق به صراحت ذکر شده است که این تراست تحت «قانون شرکتهای سرمایهگذاری مصوب 1940» ثبت نشده است؛ بنابراین سرمایهگذاران از حمایتهای قانونی مشابهی که سهامداران صندوقهای سرمایهگذاری مشترک و ETFهای ثبتشده دریافت میکنند، برخوردار نخواهند بود.
زمانبندی این عرضه با چالشها و ریسکهای فنی نیز همراه بوده است. در اواخر ماه می، یک محقق امنیتی به نام تیلور هورنبی (Taylor Hornby) یک نقص حیاتی را در استخر محافظتشده Orchard زیکش کشف کرد که میتوانست امکان ایجاد نامحدود توکنهای فیک ZEC در داخل این استخر را فراهم کند. این آسیبپذیری اوایل ژوئن برطرف شد.
توسعهدهندگان هیچ مدرکی مبنی بر خلق ارزش غیرمجاز (تولید توکن جعلی) پیدا نکردند، اما به دلیل ماهیت حریم خصوصی استخر Orchard، بهرهبرداریهای احتمالی در گذشته را نمیتوان از طریق تحلیلهای رمزنگاری به طور صددرصدی رد کرد.
پاسخ بلندمدت زیکش به این چالش، ارتقای Ironwood (یا NU6.3) بود که در تاریخ 28 جولای 2026 و در بلاک 3,428,143 فعال گردید. این ارتقا یک استخر محافظتشده تاییدشده به صورت رسمی را معرفی کرد و ایجاب میکند که وجوه خروجی از استخر اولیه Orchard از طریق دروازه زیکش به استخر Ironwood منتقل شوند تا امکان بررسی مستقلِ یکپارچگی عرضه در گردش شبکه فراهم شود.
علاوه بر این، یک نظرسنجی جداگانه از هولدرهای کوین پیرامون ارتقای بعدی (NU7) در 25 آگوست آغاز شد و تا 14 سپتامبر ساعت 19:00 (به وقت UTC) ادامه خواهد داشت. پرسشهای این نظرسنجی پیرامون این موضوعات است که آیا زیکش باید از رویدادهای دورهای هاوینگ به سمت یک منحنی عرضه هموارتر (Smoothed issuance curve) حرکت کند یا خیر و اینکه توکنهای خارجشده از گردش در چه زمانی باید مجدداً به عنوان پاداش بلاکهای آینده به شبکه بازگردند. نتایج این همهپرسی میتواند مسیر ارتقای NU7 را شکل دهد، اما صرفاً جنبه مشورتی داشته و از نظر قانونی الزامآور نیست.