اوراق خزانهداری آمریکا چیست؟ با امنترین سرمایهگذاری جهان آشنا شوید
۹ مرداد ۱۴۰۵
اگر اخبار اقتصادی یا بازارهای مالی را دنبال کرده باشید، احتمالا بارها با عباراتی مانند «افزایش بازده اوراق خزانهداری آمریکا»، «سقوط بازدهی اوراق ۱۰ ساله» یا «واکنش بیت کوین به رشد Treasury Yield» مواجه شدهاید. حتی بسیاری از تحلیلگران معتقدند گاهی تغییرات بازار اوراق خزانه آمریکا از تصمیمات فدرال رزرو نیز تاثیر بیشتری بر بازارهای
اگر اخبار اقتصادی یا بازارهای مالی را دنبال کرده باشید، احتمالا بارها با عباراتی مانند «افزایش بازده اوراق خزانهداری آمریکا»، «سقوط بازدهی اوراق ۱۰ ساله» یا «واکنش بیت کوین به رشد Treasury Yield» مواجه شدهاید. حتی بسیاری از تحلیلگران معتقدند گاهی تغییرات بازار اوراق خزانه آمریکا از تصمیمات فدرال رزرو نیز تاثیر بیشتری بر بازارهای جهانی میگذارد.
اما چرا اوراقی که توسط دولت آمریکا منتشر میشوند، تا این اندازه برای سرمایهگذاران سهام، طلا، ارزهای دیجیتال، بازار فارکس و حتی بانکهای مرکزی اهمیت دارند؟
پاسخ این سوال در نقش منحصربهفرد اوراق خزانهداری نهفته است. این اوراق تنها ابزاری برای تامین مالی دولت آمریکا نیستند؛ بلکه به نوعی ستون فقرات نظام مالی جهان محسوب میشوند. نرخ بهره بسیاری از وامها، ارزشگذاری شرکتها، هزینه تامین مالی دولتها، قدرت دلار، سیاستهای فدرال رزرو و حتی قیمت بیت کوین ، همگی به شکل مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر بازار چند ده تریلیون دلاری اوراق خزانه آمریکا قرار دارند.
به همین دلیل است که سرمایهگذاران حرفهای، مدیران صندوقهای سرمایهگذاری، بانکهای مرکزی و معاملهگران بازار کریپتو، روزانه بازدهی اوراق خزانه را زیر نظر میگیرند. گاهی تنها چند صدم درصد تغییر در بازده اوراق ۱۰ ساله آمریکا میتواند باعث ورود یا خروج میلیاردها دلار سرمایه از بازارهای مالی شود.
در این مقاله از ، به صورت جامع بررسی میکنیم که اوراق خزانهداری چیست، دولت آمریکا چگونه این اوراق را منتشر میکند، انواع مختلف آن کداماند، بازدهی اوراق چگونه محاسبه میشود، چرا قیمت و بازدهی اوراق برخلاف یکدیگر حرکت میکنند، منحنی بازده چه مفهومی دارد و در نهایت افزایش یا کاهش بازده اوراق چه تاثیری بر بازارهایی مانند سهام و ارزهای دیجیتال میگذارد.
آنچه در این مطلب میخوانید
Toggle
اوراق خزانهداری چیست؟
اوراق خزانهداری چگونه کار میکنند؟
دولت آمریکا چرا اوراق خزانه منتشر میکند؟
انواع اوراق خزانهداری آمریکا
بازده اوراق خزانه (Treasury Yield) چیست و چرا دائما تغییر میکند؟
منحنی بازده چیست؟
فدرال رزرو چگونه بر اوراق خزانه اثر میگذارد؟
چرا بازده اوراق خزانه برای اقتصاد آمریکا مهم است؟
چه عواملی باعث افزایش یا کاهش بازده اوراق میشوند؟
بازدهی اوراق خزانهداری بر قیمت بیت کوین و بازار ارزهای دیجیتال چه تاثیری دارد؟
مزایا و معایب سرمایهگذاری در اوراق خزانه
اوراق خزانه آمریکا با اوراق قرضه شرکتی چه فرقی دارند؟
چگونه بازده اوراق خزانه را مشاهده کنیم؟
سخن پایانی
سوالات متداول
اوراق خزانهداری چیست؟
اوراق خزانهداری (Treasury Securities یا به اختصار Treasuries) نوعی اوراق بدهی هستند که توسط وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا (U.S. Treasury Department) منتشر میشوند. هنگامی که دولت آمریکا برای تامین هزینههای خود به منابع مالی بیشتری نیاز داشته باشد، به جای چاپ بیرویه پول یا افزایش فوری مالیاتها، بخشی از سرمایه موردنیاز خود را از طریق فروش این اوراق به سرمایهگذاران تامین میکند.
به زبان ساده، خرید اوراق خزانه یعنی شما به دولت آمریکا پول قرض میدهید و دولت نیز متعهد میشود در بازههای زمانی مشخص به شما سود پرداخت کند و در پایان دوره، اصل سرمایهتان را بازگرداند.
در واقع، این اوراق نوعی قرارداد رسمی میان دولت و سرمایهگذار هستند. دولت از سرمایه شما برای تامین هزینههای مختلف استفاده میکند و در مقابل، بازپرداخت آن را تضمین میکند.
برای درک بهتر، فرض کنید دولت آمریکا برای تامین بخشی از بودجه خود به ۱۰۰ میلیارد دلار نیاز دارد. به جای مراجعه به بانکها یا چاپ پول، وزارت خزانهداری اوراق جدیدی منتشر میکند. میلیونها سرمایهگذار، بانک، صندوق بازنشستگی، شرکت بیمه و حتی دولتهای خارجی این اوراق را خریداری میکنند و در ازای آن، طلبکار دولت آمریکا میشوند.
به همین دلیل، زمانی که گفته میشود آمریکا بیش از ۳۹ تریلیون دلار بدهی دارد، بخش بزرگی از این بدهی در قالب همین اوراق خزانهداری است که در اختیار سرمایهگذاران سراسر جهان قرار دارد.
در ادبیات مالی، اوراق خزانه آمریکا معمولا بهعنوان دارایی بدون ریسک (Risk-Free Asset) شناخته میشوند. البته منظور از این اصطلاح آن نیست که قیمت این اوراق هرگز کاهش پیدا نمیکند یا سرمایهگذار همیشه سود خواهد کرد.
منظور این است که احتمال نکول یا ناتوانی دولت آمریکا در پرداخت اصل و سود این اوراق، در مقایسه با سایر ناشران اوراق بدهی، بسیار پایین در نظر گرفته میشود.
دولت آمریکا بزرگترین اقتصاد جهان را در اختیار دارد، از درآمدهای مالیاتی گسترده برخوردار است و بدهیهای خود را با ارزی پرداخت میکند که خود منتشرکننده آن است. به همین دلیل، سرمایهگذاران ریسک عدم بازپرداخت این اوراق را بسیار ناچیز ارزیابی میکنند.
اوراق خزانهداری چگونه کار میکنند؟
مکانیسم اوراق خزانهداری در نگاه اول ممکن است پیچیده به نظر برسد، اما در عمل فرآیند نسبتا سادهای دارد. دولت آمریکا زمانی که به منابع مالی نیاز پیدا میکند، اوراق جدیدی را از طریق وزارت خزانهداری منتشر میکند. این اوراق ابتدا در حراجهای رسمی (Treasury Auctions) به فروش میرسند و سرمایهگذاران مختلف، از بانکها و صندوقهای سرمایهگذاری گرفته تا سرمایهگذاران خرد، میتوانند در این حراجها شرکت کنند یا پس از آن، اوراق را از بازار ثانویه خریداری کنند.
هر اوراق دارای چند مشخصه اصلی است؛ از جمله ارزش اسمی (Face Value)، نرخ سود یا کوپن (Coupon Rate) و تاریخ سررسید (Maturity Date). ارزش اسمی همان مبلغی است که دولت در پایان دوره به دارنده اوراق بازمیگرداند. نرخ کوپن نیز مشخص میکند دولت چه میزان سود سالانه به خریدار پرداخت خواهد کرد و سررسید، تاریخی است که قرارداد به پایان میرسد و اصل سرمایه بازپرداخت میشود.
پس از انتشار اوراق، دولت در بازههای زمانی مشخص، که برای بیشتر اوراق خزانه آمریکا هر شش ماه یکبار است، سود یا کوپن را به دارندگان اوراق پرداخت میکند. این روند تا زمان سررسید ادامه دارد. در پایان دوره نیز علاوه بر آخرین پرداخت سود، دولت اصل سرمایه را به ارزش اسمی اوراق به سرمایهگذار بازمیگرداند و تعهد خود را تسویه میکند.
برای درک بهتر، فرض کنید شما یک اوراق خزانه ۱,۰۰۰ دلاری با نرخ کوپن سالانه ۴.۵ درصد و سررسید ۱۰ ساله خریداری میکنید. در این حالت، دولت آمریکا هر سال در مجموع ۴۵ دلار سود به شما پرداخت میکند که معمولا در دو نوبت ششماهه و هر بار ۲۲.۵ دلار واریز میشود. این پرداختها به مدت ۱۰ سال ادامه خواهد داشت. در پایان سال دهم نیز دولت علاوه بر آخرین پرداخت سود، اصل سرمایه ۱,۰۰۰ دلاری را به شما بازمیگرداند و اوراق منقضی میشود.
البته نکته مهم اینجاست که لازم نیست تا پایان دوره منتظر بمانید. اگر به پول خود نیاز داشته باشید یا بخواهید از تغییرات قیمت اوراق سود کسب کنید، میتوانید آن را پیش از سررسید در بازار ثانویه به سرمایهگذار دیگری بفروشید. قیمت اوراق در این بازار ثابت نیست و با توجه به عواملی مانند نرخ بهره، میزان تقاضا و شرایط اقتصادی تغییر میکند. همین تغییرات قیمت است که مفهوم مهم بازده اوراق (Treasury Yield) را شکل میدهد؛ موضوعی که در ادامه مقاله بهطور کامل به آن خواهیم پرداخت.
دولت آمریکا چرا اوراق خزانه منتشر میکند؟
انتشار اوراق خزانهداری، مهمترین ابزار دولت آمریکا برای تامین مالی است. برخلاف تصور رایج، دولتها همیشه درآمدی برابر با هزینههای خود ندارند و در بسیاری از سالها، مخارج دولت از محل درآمدهای مالیاتی، تعرفههای گمرکی و سایر منابع درآمدی فراتر میرود. در چنین شرایطی، دولت به جای افزایش ناگهانی مالیاتها یا کاهش شدید هزینهها، بخشی از منابع موردنیاز خود را از طریق انتشار اوراق خزانه تامین میکند.
یکی از مهمترین دلایل انتشار این اوراق، جبران کسری بودجه (Budget Deficit) است. هنگامی که درآمدهای دولت برای پوشش هزینههای سالانه کافی نباشد، وزارت خزانهداری اوراق جدید منتشر میکند و سرمایهگذاران با خرید این اوراق، منابع مالی موردنیاز دولت را تامین میکنند.
دلیل دیگر، بازپرداخت بدهیهای قبلی است. بخش قابلتوجهی از اوراق خزانه دارای سررسید مشخص هستند و پس از پایان دوره، دولت باید اصل سرمایه را به دارندگان آنها بازگرداند. در بسیاری از موارد، دولت برای تامین این مبلغ، اوراق جدیدی منتشر میکند. به این فرآیند در ادبیات مالی غلتاندن بدهی (Debt Rollover) گفته میشود و یکی از روشهای رایج مدیریت بدهی دولتها در سراسر جهان است.
علاوه بر این، دولت آمریکا از منابع حاصل از فروش اوراق برای تامین هزینههای عمومی مانند پرداخت حقوق کارکنان دولت، هزینههای دفاعی، اجرای پروژههای زیربنایی، برنامههای رفاهی، خدمات درمانی و سایر مخارج استفاده میکند. انتشار اوراق همچنین به دولت کمک میکند جریان نقدینگی خود را بهتر مدیریت کند و منابع مالی موردنیاز را در زمان مناسب در اختیار داشته باشد.
خریداران این اوراق نیز تنها شهروندان آمریکایی نیستند. بانکها، صندوقهای سرمایهگذاری، صندوقهای بازنشستگی، شرکتهای بیمه و سرمایهگذاران خرد از مهمترین خریداران اوراق خزانه به شمار میروند. حتی بانکهای مرکزی و دولتهای خارجی نیز بخش قابلتوجهی از ذخایر ارزی خود را در این اوراق سرمایهگذاری میکنند. برای مثال، کشورهایی مانند ژاپن، چین و بریتانیا سالهاست جزو بزرگترین دارندگان اوراق خزانه آمریکا هستند؛ زیرا این اوراق نقدشوندگی بالا و ریسک اعتباری بسیار پایینی دارند.
انواع اوراق خزانهداری آمریکا
وزارت خزانهداری آمریکا تنها یک نوع اوراق منتشر نمیکند، بلکه چندین ابزار مالی با سررسیدها و ویژگیهای متفاوت در اختیار سرمایهگذاران قرار میدهد. تفاوت اصلی این اوراق در مدتزمان سررسید، نحوه پرداخت سود و نوع سرمایهگذارانی است که معمولا به خرید آنها علاقهمند هستند.
جدول زیر مهمترین انواع اوراق خزانه آمریکا را نشان میدهد.
اگرچه تمام این اوراق توسط دولت آمریکا منتشر میشوند، اما از نظر نحوه عملکرد و کاربرد تفاوتهای مهمی با یکدیگر دارند.
اوراق Treasury Bills یا اسناد خزانه کوتاهمدت، سررسیدی کمتر از یک سال دارند و برخلاف سایر اوراق، سود دورهای پرداخت نمیکنند. سرمایهگذار این اوراق را با قیمتی کمتر از ارزش اسمی خریداری میکند و در سررسید، ارزش کامل آن را از دولت دریافت میکند. به همین دلیل، سود سرمایهگذار از اختلاف میان قیمت خرید و ارزش اسمی به دست میآید.
در مقابل، Treasury Notes رایجترین نوع اوراق خزانه هستند و سررسیدی بین دو تا ۱۰ سال دارند. این اوراق هر شش ماه یکبار سود پرداخت میکنند و بازده اوراق ۱۰ ساله آنها یکی از مهمترین شاخصهایی است که سرمایهگذاران در سراسر جهان دنبال میکنند.
Treasury Bonds نیز عملکردی مشابه Notes دارند، اما سررسید آنها بلندمدتتر و معمولا ۲۰ یا ۳۰ ساله است. این اوراق بیشتر مورد توجه سرمایهگذارانی قرار میگیرند که به دنبال درآمدی پایدار در افق زمانی بلندمدت هستند.
Treasury Inflation-Protected Securities یا TIPS نیز مانند اوراق Notes و Bonds به دارندگان خود سود دورهای پرداخت میکنند، اما یک تفاوت مهم دارند؛ ارزش اسمی این اوراق متناسب با نرخ تورم تغییر میکند. به همین دلیل، TIPS برای سرمایهگذارانی طراحی شدهاند که میخواهند قدرت خرید سرمایه خود را در برابر افزایش تورم حفظ کنند.
نکته مهم: در اوراق معمولی، ارزش اسمی تا پایان دوره ثابت میماند؛ اما در TIPS، اصل سرمایه متناسب با تغییرات شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) تعدیل میشود. به بیان ساده، اگر تورم افزایش یابد، ارزش اسمی اوراق نیز افزایش پیدا میکند و سود پرداختی که بر اساس همین ارزش اسمی محاسبه میشود، بیشتر خواهد شد. در مقابل، اگر تورم کاهش یابد، ارزش تعدیلشده اوراق نیز کاهش پیدا میکند؛ هرچند در سررسید، سرمایهگذار حداقل اصل سرمایه اولیه خود را دریافت خواهد کرد.
نوع دیگر، Floating Rate Notes یا FRNs هستند که سررسیدی دو ساله دارند و برخلاف سایر اوراق خزانه، نرخ سود آنها ثابت نیست. نرخ بهره این اوراق بهصورت دورهای و بر اساس نرخ اوراق کوتاهمدت خزانه آمریکا بهروزرسانی میشود. به همین دلیل، FRNs معمولا در دورههایی که نرخ بهره در حال افزایش است، گزینه جذابتری برای برخی سرمایهگذاران محسوب میشوند؛ چراکه سود دریافتی آنها همگام با تغییرات نرخهای بازار تعدیل میشود.
بازده اوراق خزانه (Treasury Yield) چیست و چرا دائما تغییر میکند؟
اگر تا اینجای مقاله را مطالعه کرده باشید، احتمالا یک سوال مهم برایتان پیش آمده است. مگر دولت هنگام انتشار اوراق، نرخ سود یا همان کوپن ریت را مشخص نمیکند؟ پس چرا هر روز در اخبار میشنویم که «بازده اوراق خزانه ۱۰ ساله آمریکا به ۴.۳ درصد رسیده» یا «بازده اوراق کاهش یافته»؟ مگر سود این اوراق ثابت نیست؟
پاسخ این سوال در تفاوت میان نرخ کوپن و بازده اوراق (Treasury Yield) نهفته است؛ دو مفهومی که بسیاری از افراد آنها را با یکدیگر اشتباه میگیرند.
نرخ کوپن، همان سودی است که دولت هنگام انتشار اوراق تعیین میکند و متعهد میشود تا پایان عمر آن اوراق پرداخت کند. این نرخ برای همان اوراق ثابت است و تغییر نمیکند. اما بازده اوراق، نرخی است که سرمایهگذار بر اساس قیمت روز خرید اوراق در بازار به دست میآورد. از آنجا که اوراق خزانه پس از انتشار در بازار ثانویه میان سرمایهگذاران خریدوفروش میشوند، قیمت آنها دائما تغییر میکند و در نتیجه، بازده آنها نیز مدام افزایش یا کاهش مییابد.
برای درک بهتر، فرض کنید دولت آمریکا یک اوراق خزانه ۱۰ ساله با ارزش اسمی ۱,۰۰۰ دلار و نرخ کوپن ۵ درصد منتشر میکند. خریدار اولیه این اوراق سالانه ۵۰ دلار سود دریافت خواهد کرد و در پایان سال دهم نیز اصل سرمایه ۱,۰۰۰ دلاری خود را پس میگیرد.
حال تصور کنید یک سال بعد تصمیم میگیرید این اوراق را بفروشید. از این مرحله به بعد، دیگر دولت نقشی در تعیین قیمت اوراق ندارد و قیمت آن تنها بر اساس عرضه و تقاضای بازار مشخص میشود.
اگر به هر دلیلی، مانند افزایش نرخ بهره یا کاهش تقاضا، قیمت این اوراق به ۹۰۰ دلار کاهش پیدا کند، خریدار جدید همچنان همان ۵۰ دلار سود سالانه را از دولت دریافت خواهد کرد؛ اما چون اوراق را ارزانتر خریده است، بازده سرمایهگذاری او بیشتر خواهد بود.
در این حالت بازده از تقسیم قیمت ۹۰۰ دلاری بر سود سالانه ۵۰ دلاری به دست میآید که برابر با ۵.۵۶٪ خواهد بود. (۵۰ ÷ ۹۰۰ = ۵.۵۶٪)
بنابراین، بدون اینکه دولت حتی یک دلار سود بیشتری پرداخت کرده باشد، بازده اوراق از ۵ درصد به حدود ۵.۶ درصد افزایش پیدا میکند.
اکنون فرض کنید شرایط برعکس باشد و به دلیل افزایش تقاضا، قیمت همین اوراق به ۱,۱۰۰ دلار برسد. دولت همچنان سالانه ۵۰ دلار سود پرداخت میکند، اما خریدار جدید برای دریافت همین ۵۰ دلار، مبلغ بیشتری پرداخته است.
در این شرایط بازده برابر با ۵۰ ÷ ۱,۱۰۰ = ۴.۵۵٪ خواهد بود. در نتیجه، با وجود ثابت ماندن نرخ کوپن، بازده اوراق کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل است که قیمت اوراق و بازده آنها همیشه رابطهای معکوس دارند؛ یعنی هرچه قیمت اوراق افزایش یابد، بازده آن کاهش پیدا میکند و هرچه قیمت اوراق افت کند، بازده آن افزایش مییابد.
بنابراین، زمانی که در اخبار گفته میشود «بازده اوراق خزانه ۱۰ ساله آمریکا افزایش یافته»، منظور این نیست که دولت آمریکا سود بیشتری به دارندگان اوراق پرداخت میکند. بلکه قیمت این اوراق در بازار ثانویه کاهش یافته و همین موضوع باعث شده است بازده سرمایهگذاری برای خریداران جدید افزایش پیدا کند.
در واقع، بازده اوراق بازتابی از انتظارات بازار نسبت به آینده اقتصاد، نرخهای بهره و سیاستهای پولی است. به همین دلیل، سرمایهگذاران حرفهای به جای آنکه صرفا نرخ کوپن اوراق را دنبال کنند، تغییرات روزانه بازده اوراق خزانه را زیر نظر میگیرند. در بخش بعدی مقاله نیز خواهیم دید که وقتی بازده اوراق با سررسیدهای مختلف را در کنار یکدیگر قرار دهیم، به یکی از مهمترین شاخصهای اقتصاد کلان یعنی منحنی بازده (Yield Curve) میرسیم؛ شاخصی که سالهاست بهعنوان یکی از معتبرترین ابزارهای پیشبینی رکودهای اقتصادی شناخته میشود.
قبل از متن فقط یک نکته مهم: به نظر من بعد از بخشی که الان درباره Treasury Yield نوشتی، حتما باید هدینگ «چرا قیمت اوراق و بازدهی رابطه معکوس دارند؟» بیاید و بعد از آن «منحنی بازده». این ترتیب هم از نظر آموزشی درستتر است و هم سئوی مقاله را بهتر میکند. چون اگر مستقیم بروی سراغ فدرال رزرو، هنوز خواننده نمیداند Yield Curve چیست.
منحنی بازده چیست؟
اگر بازده اوراق خزانه آمریکا را در سررسیدهای مختلف، از اوراق چندماهه گرفته تا اوراق ۳۰ ساله، روی یک نمودار رسم کنیم، منحنیای به دست میآید که به آن منحنی بازده (Yield Curve) گفته میشود. این منحنی نشان میدهد سرمایهگذاران برای قرض دادن پول به دولت آمریکا در بازههای زمانی مختلف، چه میزان بازده مطالبه میکنند.
در این نمودار، محور افقی مدتزمان باقیمانده تا سررسید اوراق را نشان میدهد و محور عمودی بیانگر بازده یا Yield آنها است. شکل این منحنی یکی از مهمترین شاخصهای اقتصاد کلان محسوب میشود؛ زیرا انتظارات سرمایهگذاران از رشد اقتصادی، تورم و سیاستهای آینده فدرال رزرو را منعکس میکند.
به طور کلی، منحنی بازده در سه حالت اصلی مشاهده میشود.
منحنی بازده طبیعی (Normal Yield Curve)
در شرایط عادی، هرچه مدتزمان سررسید اوراق طولانیتر باشد، بازده آن نیز بیشتر است. در نتیجه، منحنی بازده شیبی صعودی دارد.
دلیل این موضوع آن است که سرمایهگذار برای قفل کردن سرمایه خود در یک دوره زمانی طولانیتر، انتظار دریافت بازده بیشتری دارد. علاوه بر این، هرچه افق سرمایهگذاری بلندتر باشد، وضعیتهای نابسامانی مثل تورم، تغییر نرخ بهره یا ریسکهای اقتصادی نیز افزایش پیدا میکند و سرمایهگذاران برای پذیرش این ریسکها، بازدهی بیشتری مطالبه میکنند.
برای مثال، ممکن است بازده اوراق ۲ ساله ۳.۶ درصد، اوراق ۵ ساله ۳.۹ درصد و اوراق ۱۰ ساله ۴.۲ درصد باشد. این وضعیت معمولا نشانهای از شرایط عادی اقتصاد و انتظار بازار برای ادامه رشد اقتصادی است.
منحنی بازده صاف (Flat Yield Curve)
گاهی اختلاف بازده میان اوراق کوتاهمدت و بلندمدت بسیار کم میشود و منحنی تقریبا حالت افقی پیدا میکند. این وضعیت معمولا زمانی رخ میدهد که بازار درباره آینده اقتصاد اطمینان کافی ندارد.
در چنین شرایطی، سرمایهگذاران هنوز انتظار رکود جدی ندارند، اما نسبت به ادامه رشد اقتصادی نیز خوشبین نیستند. به همین دلیل، تفاوت قابلتوجهی میان بازده اوراق با سررسیدهای مختلف مشاهده نمیشود.
منحنی بازده معکوس (Inverted Yield Curve)
مهمترین حالت، منحنی بازده معکوس است؛ وضعیتی که در آن بازده اوراق کوتاهمدت از اوراق بلندمدت بیشتر میشود. برای مثال، اگر بازده اوراق ۲ ساله به ۴.۷ درصد برسد، اما بازده اوراق ۱۰ ساله ۴.۲ درصد باشد، منحنی بازده وارونه شده است.
در نگاه اول، این موضوع غیرمنطقی به نظر میرسد؛ چراکه انتظار میرود سرمایهگذاری بلندمدت بازده بیشتری داشته باشد. اما زمانی که سرمایهگذاران احتمال میدهند اقتصاد در آینده وارد رکود شود و فدرال رزرو ناچار به کاهش نرخ بهره خواهد شد، تقاضا برای اوراق بلندمدت افزایش پیدا میکند. افزایش تقاضا باعث رشد قیمت این اوراق و در نتیجه کاهش بازده آنها میشود. در مقابل، بازده اوراق کوتاهمدت همچنان در سطوح بالاتری باقی میماند و منحنی بازده وارونه میشود.
چرا وارونگی منحنی بازده اهمیت دارد؟
وارونگی منحنی بازده یکی از شناختهشدهترین شاخصهای پیشنگر رکود اقتصادی است و دهههاست که اقتصاددانان و بانکهای مرکزی آن را با دقت دنبال میکنند.
تجربه تاریخی نشان میدهد که پیش از بسیاری از رکودهای بزرگ اقتصاد آمریکا، بازدهی اوراق کوتاهمدت از بازده اوراق بلندمدت پیشی گرفته است. این اتفاق پیش از ترکیدن حباب داتکام در سال ۲۰۰۰، بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸، رکود ناشی از شیوع کرونا در سال ۲۰۲۰ و همچنین در چرخه افزایش نرخ بهره سال ۲۰۲۲ مشاهده شد.
البته وارونگی منحنی بازده به این معنا نیست که اقتصاد بلافاصله وارد رکود خواهد شد. گاهی چند ماه یا حتی بیش از یک سال بین وارونگی منحنی و آغاز رکود فاصله وجود دارد. با این حال، سابقه تاریخی باعث شده است بسیاری از تحلیلگران این شاخص را یکی از قابلاعتمادترین ابزارهای سنجش وضعیت آینده اقتصاد بدانند.
فدرال رزرو چگونه بر اوراق خزانه اثر میگذارد؟
اگر وزارت خزانهداری منتشرکننده اوراق خزانه است، فدرال رزرو مهمترین نهادی است که بر قیمت و بازده این اوراق تاثیر میگذارد. البته فدرال رزرو نرخ بازده اوراق را مستقیما تعیین نمیکند؛ بلکه از طریق سیاستهای پولی، انتظارات سرمایهگذاران و میزان عرضه و تقاضا برای اوراق را تغییر میدهد.
مهمترین ابزار فدرال رزرو، تعیین نرخ بهره سیاستی (Federal Funds Rate) است. هرگونه افزایش یا کاهش این نرخ، تقریبا تمام بازارهای مالی از جمله بازار اوراق خزانه را تحت تاثیر قرار میدهد. اگر در مورد نرخ بهره یا چیستی آن سوالی دارید توصیه میکنیم قبل از ادامه این مطلب حتما مقاله « نرخ بهره فدرال رزرو چیست؟ » را مطالعه کنید.
افزایش نرخ بهره
زمانی که فدرال رزرو نرخ بهره را افزایش میدهد، سرمایهگذاران انتظار دارند برای خرید اوراق جدید سود بیشتری دریافت کنند. به همین دلیل، وزارت خزانهداری برای اینکه بتواند اوراق تازه خود را به فروش برساند، معمولاً آنها را با نرخ سود (کوپن) بالاتری منتشر میکند.
حالا فرض کنید شما یک اوراق قدیمی در اختیار دارید که سود سالانه کمتری میدهد. طبیعی است که افراد ترجیح میدهند به جای خرید اوراق شما، اوراق جدید با سود بالاتر را بخرند. بنابراین اگر بخواهید اوراق خود را بفروشید، باید آن را با قیمت ارزانتری عرضه کنید تا برای خریداران جذاب شود.
به همین دلیل، افزایش نرخ بهره معمولاً باعث کاهش قیمت اوراق قدیمی و افزایش بازده آنها میشود.
کاهش نرخ بهره
وقتی فدرال رزرو نرخ بهره را کاهش میدهد، اوراق جدید با سود کمتری منتشر میشوند.
در این شرایط، اوراق قدیمی که سود بالاتری پرداخت میکنند ارزشمندتر میشوند و افراد بیشتری به خرید آنها علاقه نشان میدهند. افزایش تقاضا باعث بالا رفتن قیمت این اوراق میشود و در نتیجه بازده آنها کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل، کاهش نرخ بهره معمولاً با افزایش قیمت اوراق و کاهش بازده آنها همراه است.
تسهیل کمی (QE)
تسهیل کمی یا Quantitative Easing یکی دیگر از ابزارهای مهم فدرال رزرو است. در این سیاست، بانک مرکزی با خرید حجم زیادی از اوراق خزانه و سایر داراییهای مالی، نقدینگی را وارد اقتصاد میکند.
از آنجا که فدرال رزرو خود به یکی از بزرگترین خریداران اوراق تبدیل میشود، تقاضا برای اوراق افزایش یافته، قیمت آنها رشد میکند و بازدهشان کاهش مییابد. این سیاست معمولا در دورههای رکود اقتصادی یا بحرانهای مالی اجرا میشود.
انقباض کمی (QT)
در مقابل، Quantitative Tightening یا انقباض کمی، سیاستی است که طی آن فدرال رزرو ترازنامه خود را کوچک میکند. این کار یا از طریق فروش اوراق خزانه یا با سررسید شدن اوراق و خرید نکردن مجدد آنها انجام میشود.
در نتیجه، عرضه اوراق در بازار افزایش مییابد، قیمت آنها تحت فشار قرار میگیرد و بازده اوراق معمولا افزایش پیدا میکند.
چرا بازده اوراق خزانه برای اقتصاد آمریکا مهم است؟
بازده اوراق خزانه تنها یک شاخص مربوط به بازار بدهی نیست، بلکه مبنای تعیین بسیاری از نرخهای بهره در کل اقتصاد آمریکا محسوب میشود. به همین دلیل، تغییرات آن میتواند تقریبا تمام بخشهای اقتصاد را تحت تاثیر قرار دهد.
همانطور که بالاتر گفتیم، افزایش بازده اوراق، هزینه استقراض دولت آمریکا را بالا میبرد؛ چراکه دولت برای فروش اوراق جدید ناچار است سود بیشتری به سرمایهگذاران پیشنهاد دهد. همچنین بسیاری از وامهای بلندمدت، بهویژه وامهای مسکن، بر اساس بازده اوراق خزانه ۱۰ ساله قیمتگذاری میشوند. بنابراین رشد بازده معمولا به افزایش نرخ وام مسکن و کاهش تقاضا در بازار املاک منجر میشود.
از سوی دیگر، هزینه دریافت وام خودرو و تامین مالی شرکتها نیز افزایش پیدا میکند. هنگامی که نرخهای تامین مالی بالاتر میروند، خانوارها کمتر وام میگیرند، شرکتها سرمایهگذاریهای جدید خود را به تعویق میاندازند و سرعت رشد اقتصادی کاهش مییابد.
بازده اوراق همچنین تاثیر مهمی بر ارزش دلار دارد. زمانی که بازده اوراق خزانه افزایش پیدا میکند، سرمایهگذاران بینالمللی برای بهرهمندی از این بازده بالاتر، سرمایه خود را به داراییهای دلاری تبدیل میکنند و همین افزایش تقاضا برای دلار معمولا باعث تقویت ارزش آن در بازارهای جهانی میشود.
بازده اوراق خزانهداری همچنین یکی از مهمترین کانالهای انتقال سیاستهای پولی به اقتصاد است و نقش مهمی در کنترل تورم ایفا میکند. افزایش بازده معمولا به کاهش تقاضا، محدود شدن دسترسی به اعتبار و کاهش فشارهای تورمی کمک میکند؛ در حالی که کاهش بازده، شرایط تامین مالی را آسانتر کرده و میتواند به رشد اقتصادی و افزایش تورم منجر شود. به همین دلیل، تغییرات بازده اوراق خزانه نه تنها برای دولت آمریکا، بلکه برای تمام بازارهای مالی جهان اهمیت ویژهای دارد.
چه عواملی باعث افزایش یا کاهش بازده اوراق میشوند؟
بازده اوراق خزانه عددی ثابت نیست و هر روز همراه با عرضه و تقاضای بازار تغییر میکند. هر عاملی که قیمت اوراق را تغییر دهد، میتواند بازده آن را نیز افزایش یا کاهش دهد. مهمترین عوامل عبارتاند از:
تورم: افزایش تورم باعث میشود سرمایهگذاران برای جبران کاهش قدرت خرید، بازده بیشتری مطالبه کنند. به همین دلیل، در دورههای تورمی معمولا بازده اوراق افزایش مییابد.
سیاستهای فدرال رزرو: تصمیمات فدرال رزرو درباره نرخ بهره، اجرای سیاستهای انبساطی یا انقباضی از مهمترین عوامل موثر بر بازار اوراق هستند.
عرضه اوراق: هرچه دولت آمریکا برای تامین مالی خود اوراق بیشتری منتشر کند، عرضه افزایش مییابد. اگر تقاضا همپای آن رشد نکند، قیمت اوراق کاهش یافته و بازده افزایش پیدا میکند.
تقاضای سرمایهگذاران: زمانی که سرمایهگذاران به دنبال داراییهای امن هستند، تقاضا برای اوراق خزانه افزایش مییابد. رشد تقاضا باعث افزایش قیمت اوراق و کاهش بازده میشود.
رشد اقتصادی: در دورههای رونق اقتصادی، سرمایهگذاران معمولا سرمایه خود را از داراییهای امن خارج کرده و وارد بازار سهام یا سایر داراییهای پرریسک میکنند. این موضوع میتواند باعث افزایش بازده اوراق شود.
بحرانهای مالی و ژئوپلیتیکی: در زمان وقوع بحرانهای بانکی، جنگها یا تنشهای اقتصادی، سرمایهگذاران برای حفظ سرمایه خود به اوراق خزانه آمریکا پناه میبرند. این افزایش تقاضا معمولا باعث کاهش بازده اوراق میشود.
در عمل، بازده اوراق حاصل برآیند تمام این عوامل است و به همین دلیل، معاملهگران با تجربه همواره دادههای تورمی، تصمیمات فدرال رزرو، وضعیت بازار کار آمریکا و حراجهای اوراق خزانه را با دقت دنبال میکنند.
بازدهی اوراق خزانهداری بر قیمت بیت کوین و بازار ارزهای دیجیتال چه تاثیری دارد؟
بازده اوراق خزانه آمریکا یکی از مهمترین شاخصهای اقتصاد کلان برای معاملهگران بازار ارزهای دیجیتال محسوب میشود. دلیل این موضوع آن است که تغییرات بازده، بر میزان نقدینگی، هزینه سرمایه، ارزش دلار و میزان ریسکپذیری سرمایهگذاران تاثیر مستقیم میگذارد؛ عواملی که همگی نقش مهمی در تعیین روند بازار کریپتو دارند.
به طور کلی، افزایش بازده اوراق خزانه معمولا به ضرر داراییهای پرریسکی مانند بیت کوین، اتریوم و آلت کوینها است. زمانی که بازده اوراق رشد میکند، سرمایهگذاران میتوانند بدون پذیرش ریسک زیاد، سود بیشتری از خرید اوراق دولتی آمریکا به دست آورند. در نتیجه، بخشی از سرمایه از بازارهای پرریسک خارج شده و به سمت بازار اوراق حرکت میکند.
از سوی دیگر، رشد بازده اوراق معمولا باعث تقویت ارزش دلار نیز میشود. دلار قویتر اغلب فشار نزولی بر بازارهای جهانی از جمله طلا، سهام و ارزهای دیجیتال وارد میکند. علاوه بر این، افزایش بازده معمولا به معنای بالا بودن نرخ بهره و کاهش نقدینگی در اقتصاد است؛ شرایطی که سرمایهگذاری در داراییهای پرریسک را دشوارتر میکند.
در مقابل، کاهش بازده اوراق خزانه معمولا به نفع بازار کریپتو است. زمانی که بازده اوراق افت میکند، جذابیت سرمایهگذاری در اوراق خزانهداری کاهش مییابد و بخشی از سرمایه دوباره به سمت داراییهای پرریسک حرکت میکند. به همین دلیل، در بسیاری از دورههایی که بازده اوراق کاهش یافته یا بازار انتظار کاهش نرخ بهره فدرال رزرو را داشته است، بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال عملکرد بهتری از خود نشان دادهاند.
مزایا و معایب سرمایهگذاری در اوراق خزانه
اوراق خزانه آمریکا یکی از محبوبترین ابزارهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت در جهان هستند، اما مانند هر دارایی مالی دیگری، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند.
به همین دلیل، سرمایهگذاران معمولا از اوراق خزانه برای حفظ سرمایه، ایجاد درآمد ثابت یا متعادل کردن ریسک سبد سرمایهگذاری خود استفاده میکنند.
اوراق خزانه آمریکا با اوراق قرضه شرکتی چه فرقی دارند؟
اگرچه اوراق خزانه آمریکا و اوراق قرضه شرکتی هردو نوعی اوراق بدهی محسوب میشوند، تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد.
مهمترین تفاوت، ناشر اوراق است. اوراق خزانه توسط دولت آمریکا منتشر میشوند، در حالی که اوراق قرضه شرکتی را شرکتهای خصوصی یا عمومی برای تامین سرمایه منتشر میکنند.
از آنجا که احتمال ورشکستگی یک شرکت از دولت آمریکا بیشتر است، اوراق شرکتی معمولا بازده بالاتری نسبت به اوراق خزانه دارند تا سرمایهگذاران را در برابر این ریسک اضافی جبران کنند.
تفاوت اوراق خزانه با اوراق مشارکت ایران
اگرچه اوراق خزانه آمریکا و اوراق مشارکت ایران هر دو برای تامین مالی منتشر میشوند، اما از نظر ساختار حقوقی، نحوه پرداخت سود و بازار معامله تفاوتهای قابلتوجهی دارند.
اوراق خزانه آمریکا بر پایه نظام مالی متعارف و با نرخ بهره مشخص منتشر میشوند، در حالی که اوراق مشارکت ایران بر اساس قراردادهای مالی اسلامی طراحی شدهاند و سود آنها از نظر حقوقی «بهره» تلقی نمیشود.
از سوی دیگر، بازار اوراق خزانه آمریکا یکی از عمیقترین و نقدشوندهترین بازارهای مالی جهان است و بازده آن بهعنوان نرخ بدون ریسک در بسیاری از مدلهای مالی استفاده میشود؛ جایگاهی که اوراق مشارکت ایران در بازارهای بینالمللی ندارد.
چگونه بازده اوراق خزانه را مشاهده کنیم؟
از آنجا که بازده اوراق خزانه یکی از مهمترین شاخصهای اقتصاد کلان است، اطلاعات آن بهصورت لحظهای توسط وبسایتهای مختلف منتشر میشود.
یکی از مهمترین منابع برای مشاهده بازدهی اوراق خزانهداری آمریکا، خود وبسایت وزارت خزانهداری این کشور است که مرجع رسمی انتشار نرخ بازده اوراق با سررسیدهای مختلف محسوب میشود.
علاوه بر این، شما میتوانید بازدهی اوراق خزانهداری آمریکا را در وبسایتهای دیگری مثل TradingView، CNBC و TradingEconomics مشاهده کنید.
سخن پایانی
اوراق خزانهداری آمریکا شاید در نگاه اول تنها ابزاری برای تامین مالی دولت به نظر برسند، اما در عمل یکی از مهمترین ستونهای نظام مالی جهان هستند. از نرخ وام مسکن و هزینه تامین مالی شرکتها گرفته تا ارزش دلار، قیمت طلا، بازار سهام و حتی روند بیت کوین، همگی به شکل مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر بازار اوراق خزانه قرار دارند.
به همین دلیل، درک مفاهیمی مانند بازده اوراق، رابطه قیمت و بازده، منحنی بازده و سیاستهای فدرال رزرو تنها برای اقتصاددانان ضروری نیست؛ بلکه هر سرمایهگذاری که در بازارهای مالی، بهویژه بازار ارزهای دیجیتال، فعالیت میکند، باید این مفاهیم را بشناسد. گاهی تنها چند دهم درصد تغییر در بازده اوراق ۱۰ ساله آمریکا میتواند مسیر حرکت میلیاردها دلار سرمایه در بازارهای جهانی را تغییر دهد.
سوالات متداول
اوراق خزانهداری آمریکا چیست؟
اوراق خزانهداری نوعی اوراق بدهی هستند که توسط وزارت خزانهداری آمریکا منتشر میشوند. سرمایهگذاران با خرید این اوراق به دولت آمریکا پول قرض میدهند و در مقابل، سود دورهای و اصل سرمایه خود را در سررسید دریافت میکنند.
چرا اوراق خزانه آمریکا دارایی بدون ریسک محسوب میشوند؟
زیرا احتمال نکول دولت آمریکا در بازپرداخت اصل و سود این اوراق بسیار پایین است. به همین دلیل، اوراق خزانه بهعنوان معیار نرخ بدون ریسک در بازارهای مالی شناخته میشوند.
چرا قیمت اوراق و بازده آنها رابطه معکوس دارند؟
سود پرداختی بسیاری از اوراق ثابت است. بنابراین اگر قیمت اوراق کاهش یابد، همان سود ثابت نسبت به قیمت خرید جدید بازده بیشتری ایجاد میکند و برعکس، افزایش قیمت باعث کاهش بازده میشود.
مهمترین اوراق خزانه آمریکا کدام است؟
اگرچه انواع مختلفی از اوراق خزانه وجود دارد، اما اوراق ۱۰ ساله آمریکا مهمترین شاخص بازار محسوب میشود و بسیاری از نرخهای بهره و تحلیلهای اقتصادی بر اساس آن انجام میشود.
چرا معاملهگران بیت کوین بازده اوراق خزانه را دنبال میکنند؟
زیرا افزایش بازده اوراق معمولا باعث کاهش نقدینگی و افزایش جذابیت داراییهای کمریسک میشود که میتواند به خروج سرمایه از بازار ارزهای دیجیتال منجر شود. در مقابل، کاهش بازده اغلب به نفع بیت کوین و سایر داراییهای پرریسک است