چرا پروژه‌های دیفای که از سقوط ۲۰۲۲ جان سالم به در بردند، حالا یکی پس از دیگری تعطیل می‌شوند؟

تعطیلی پلتفرم زپر (Zapper) پس از نزدیک به هفت سال فعالیت، تنها آخرین نمونه از موج خروج پروژه‌های دیفای در سال ۲۰۲۶ است. این اتفاق یک سوال مهم را پیش روی فعالان بازار قرار داده است: چرا پروتکل‌هایی که از فروپاشی ترا (Terra)، ورشکستگی صرافی اف‌تی‌ایکس (FTX) و زمستان سنگین بازار کریپتو عبور کردند، حالا یکی پس از دیگری در حال تعطیل شدن هستند؟ به گزارش ، برخلاف تصور رایج، پاسخ این سوال «خروج سرمایه از دیفای» یا «مرگ امور مالی غیرمتمرکز» نیست. داده‌ها نشان می‌دهد سرمایه همچنان در اکوسیستم بلاکچین جریان دارد، اما مقصد آن تغییر کرده و قواعد رقابت نیز نسبت به چند سال قبل کاملاً دگرگون شده است؛ تغییری که بسیاری از پروژه‌های قدیمی نتوانسته‌اند خود را با آن وفق دهند. سرمایه از دیفای خارج نشده؛ فقط به مقصد دیگری رفته است تعطیلی پروژه‌هایی مانند بوتانیکس (Botanix)، استپ فایننس (Step Finance)، پارسک (Parsec) و اودوس پروتکل (Odos Protocol) باعث شده برخی تصور کنند سرمایه از دیفای خارج شده و تنها چند پروتکل بزرگ بر بازار مسلط شده‌اند. اما داده‌های شرکت آرتمیس (Artemis) روایت متفاوتی را نشان می‌دهد. الکس وسلی (Alex Weseley)، پژوهشگر آرتمیس، می‌گوید: روایت غالب این است که تمرکز سرمایه در دیفای بیشتر شده و کاربران به چند پروتکل قدیمی و معتبر پناه برده‌اند؛ اما داده‌ها چنین چیزی را تأیید نمی‌کنند. به گفته او، اقتصاد آنچین همچنان فعال است، اما سرمایه و درآمد به سمت بخش‌های جدیدی از بازار منتقل شده‌اند: اقتصاد آنچین از بین نرفته؛ فقط به اپلیکیشن‌های جدیدی مانند هایپرلیکویید (Hyperliquid)، پالی‌مارکت (Polymarket) و پامپ‌فان (pump.fun) منتقل شده است. در نتیجه، مدل اقتصادی پروتکل‌های سنتی دیفای کوچک‌تر شده، حتی اگر درآمد کلی اکوسیستم همچنان بالا باشد. به بیان ساده، سرمایه از بازار خارج نشده؛ بلکه میان تعداد بیشتری از پروژه‌ها و کاربردهای جدید توزیع شده است. در چنین شرایطی، سهم هر پروتکل از این بازار کوچک‌تر از گذشته خواهد بود. رقابت سخت‌تر شده و سرمایه‌گذاران دیگر فریب مشوق‌های کوتاه‌مدت را نمی‌خورند مارکوس لوین (Markus Levin)، هم‌بنیان‌گذار شرکت ایکس‌وای‌او (XYO)، معتقد است فضای دیفای امروز شباهت چندانی به سال‌های ابتدایی این صنعت ندارد. او می‌گوید: پروژه‌های اولیه دیفای از مزیت پیشگام بودن بهره می‌بردند و رقبای کمی داشتند. اما امروز هزاران پروتکل برای جذب همان کاربران و همان نقدینگی با یکدیگر رقابت می‌کنند. در همین حال، شرکت گانتلت (Gauntlet) معتقد است برخلاف تعطیلی برخی پروژه‌ها، تقاضا برای دیفای همچنان در بالاترین سطح تاریخی خود قرار دارد. نیکلاس کنون (Nicholas Cannon)، مدیر ارشد توسعه کسب‌وکار این شرکت، می‌گوید: تقاضا از هر زمان دیگری قوی‌تر است. عرضه استیبل کوین‌ها همچنان در حال رشد است و موسسات مالی سنتی بیش از گذشته به سمت دیفای حرکت می‌کنند، نه برعکس. به گفته او، تفاوت اصلی با چرخه‌های قبلی این است که سرمایه‌گذاران دیگر تنها با وعده سودهای بالا یا مشوق‌های توکنی جذب نمی‌شوند. سرمایه امروز بسیار گزینشی‌تر شده است. در چرخه‌های قبلی، نقدینگی به هر جایی که مشوق بیشتری ارائه می‌کرد سرازیر می‌شد، اما اکنون سرمایه به دنبال بازده پایدار، سابقه عملکرد و پروژه‌های قابل اعتماد است. این تغییر رفتار در آمار درآمد پروتکل‌ها نیز دیده می‌شود. طبق داده‌های آرتمیس، تعداد پروژه‌هایی که ماهانه بیش از ۱۰ میلیون دلار کارمزد ایجاد می‌کردند، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ تقریباً به نصف کاهش یافته است. نسل جدید دیفای به دنبال ساخت زیرساخت است، نه رقابت با یونی‌سواپ همزمان با سخت‌تر شدن رقابت، تمرکز توسعه‌دهندگان نیز تغییر کرده است. بسیاری از تیم‌ها دیگر تلاش نمی‌کنند نسخه‌ای جدید از یونی‌سواپ (Uniswap) یا آوه (Aave) بسازند، بلکه زیرساخت‌هایی توسعه می‌دهند که شرکت‌های فین‌تک، کیف پول‌ها، صرافی‌ها و حتی بانک‌ها بتوانند از آن استفاده کنند. نمونه این روند را می‌توان در جذب سرمایه‌های بزرگ اخیر مشاهده کرد؛ مورفو (Morpho) برای توسعه وام‌دهی نهادی آنچین ۱۷۵ میلیون دلار سرمایه جذب کرده و استارتاپ آلپاکا (Alpaca) نیز ۱۳۵ میلیون دلار برای توسعه زیرساخت‌های مالی مبتنی بر هوش مصنوعی جمع‌آوری کرده است. مرلین اگالیته (Merlin Egalite)، هم‌بنیان‌گذار مورفو، معتقد است برندگان نسل بعدی دیفای لزوماً پروتکل‌هایی نیستند که کاربران را از رقبا جذب کنند. او می‌گوید: پروتکل‌هایی سریع‌تر رشد خواهند کرد که در پلتفرم‌هایی حضور داشته باشند که کاربران از قبل در آن‌ها حضور دارند؛ از کیف پول‌ها و صرافی‌ها گرفته تا شرکت‌های فین‌تک. به اعتقاد او، موج بعدی رشد دیفای زمانی شکل می‌گیرد که بانک‌ها و مؤسسات مالی بتوانند بدون ساخت زیرساخت اختصاصی، از فناوری دیفای در محصولات خود استفاده کنند. جمع‌بندی موج تعطیلی پروژه‌های دیفای در سال ۲۰۲۶ لزوماً به معنای افول این صنعت نیست. آنچه تغییر کرده، رفتار سرمایه‌گذاران و مسیر حرکت سرمایه است. دیگر دوران رشد صرف با وعده ایردراپ، استخراج نقدینگی و مشوق‌های توکنی به پایان رسیده و پروژه‌ها باید بتوانند درآمد پایدار، کاربران واقعی و کاربرد مشخص ایجاد کنند. به همین دلیل، شاید سوال اصلی امروز این نباشد که «آیا دیفای در حال مرگ است؟» بلکه باید پرسید کدام پروژه‌ها توانایی سازگار شدن با قواعد جدید بازار را دارند؛ زیرا به نظر می‌رسد زمستان ۲۰۲۲ بسیاری از پروژه‌ها را نکشت، اما بازار بالغ‌تر سال ۲۰۲۶ در حال انجام این کار است